Czy miód jest zdrowy? Właściwości, rodzaje, działanie i zastosowanie

Miód a zdrowie

Miód towarzyszy człowiekowi od co najmniej 8000 lat, a może i znacznie dłużej. Malowidła naskalne odnalezione w Hiszpanii przedstawiają zbieranie plastrów miodu dzikich pszczół przez prehistorycznych ludzi. Starożytni Egipcjanie używali go do balsamowania i leczenia ran. Grecy podawali go sportowcom przed zawodami. Przez większość historii był po prostu najłatwiej dostępnym źródłem słodkiego smaku, w czasach, gdy dobrze znany nam obecnie cukier nie był jeszcze powszechnie znany. Dziś o miodzie wiemy znacznie więcej niż nasi przodkowie i mamy naukowe potwierdzenie wielu właściwości, które kiedyś były tylko obserwacją. Czy miód jest zdrowy? Tak, ale nie bez zastrzeżeń. W tym wpisie wyjaśniamy, z czego się składa, jak działa na organizm, które rodzaje warto znać i kiedy lepiej z nim uważać.

Natalia i Paweł

Czym to jest miód i jak powstaje?

Miód to naturalny produkt spożywczy wytwarzany przez pszczoły miodne (Apis mellifera) z nektaru kwiatowego, spadzi lub innych wydzielin roślinnych. Proces produkcji jest złożony i zaczyna się wszędzie tam, gdzie pszczoły mogą pozyskać pożywienie, kończy natomiast w ulu.

Cykl życia każdej pszczoły robotnicy trwa około 40 dni i w właśnie przez ten czas pszczoły wykonują określone zadania, które zmieniają się wraz z ich wiekiem. Bardzo ważną czynnością jest zbieranie pożywienia, czyli nektaru lub spadzi, a następnie przekazywanie go młodszym robotnicom, których zadaniem w ulu jest trawienie zebranych substancji i wzbogacenie ich o własne enzymy, takie jak inwertazę i oksydazę glukozową. Następnie pszczoły umieszczają gotową substancję w plastrach, która dojrzewa i wraz z odparowaniem odpowiedniej ilości wody, staje się miodem. Zawartość wody gotowego miodu wynosi od około 17 do 20% i kiedy jest gotowy, to pszczoły zamykają otwarte komórki w plastrach woskiem. Pszczelarze przy zbieraniu miodu otwierają plastry z jednej strony, a następnie przy pomocy specjalnych wirówek odwirowują miód. Tak naprawdę to w tym momencie powinien zakończyć się proces produkcji prawdziwego miodu najwyższej jakości, oczywiście po kilkudniowym odpoczynku, w celu pozbycia się bąbelków powietrza. Prawdziwy miód nigdy nie jest poddawany procesom filtracji czy pasteryzacji w wysokiej temperaturze.

Ten pozornie prosty proces sprawia, że miód ma zupełnie inny skład niż sam nektar, naturalnie występujący w kwiatach. Enzymy pszczele przekształcają cukry złożone w proste, obniżają pH i wytwarzają nadtlenek wodoru, który odpowiada za znaczną część właściwości antybiotycznych miodu.

Skład miodu i wartości odżywcze

Miód składa się głównie z cukrów, które stanowią około 80% jesgo objętości, przede wszystkim fruktozy (ok. 38%) i glukozy (ok. 31%). Resztę stanowią woda (17-20%), a także setki innych związków w mniejszych lub śladowych ilościach.

Skład miodu obejmuje:

  • enzymy (inwertaza, diastaza, oksydaza glukozowa, katalaza)
  • aminokwasy i białka (ok. 0,3%)
  • kwasy organiczne (kwas glukonowy, mrówkowy, octowy i inne)
  • polifenole i flawonoidy (kwercetyna, kemferol, luteolina, apigenina i inne)
  • witaminy z grupy B, prowitamina A, witaminy C, E i K (w niewielkich ilościach)
  • minerały: potas, wapń, magnez, fosfor, żelazo, mangan, cynk, miedź, selen
  • nadtlenek wodoru
  • inhibiny (lizozym i inne substancje o działaniu antybiotycznym)
  • pyłki roślinne

Warto zaznaczyć, że witamin i minerałów w miodzie nie ma dużo w wartościach bezwzględnych. Miód nie zastąpi warzyw jako źródło mikro i makro elementów. Jego siła tkwi w połączeniu enzymów, kwasów organicznych i polifenoli.

Rodzaje miodu. Nektarowy czy spadziowy?

Nie każdy miód smakuje tak samo i ma takie same właściwości . Rodzaj rośliny, z której pszczoły zbierają nektar, decyduje o smaku, barwie, konsystencji i profilu związków aktywnych. Również zależnie od roku miody tego smaku mogą różnić się od siebie, ponieważ mimo umieszczenia uli w odpowiednim miejscu, to pszczoły ostatecznie decydują, w którą stronę polecą.

Miody nektarowe

Powstają z nektaru kwiatów. W tej kategorii mieszczą się wszystkie najpopularniejsze odmiany odmianowe.

  • Miód akacjowy to jeden z łagodniejszych, prawie bezbarwny, długo pozostaje płynny ze względu na wysoką zawartość fruktozy. Polecany osobom, które zaczynają przygodę z miodem.
  • Miód lipowy ma wyraźny, lekko mentolowy aromat i intensywny smak. Ceniony przy przeziębieniach i problemach z zasypianiem ze względu na działanie uspokajające i napotne.
  • Miód gryczany należy do ciemnych, mocnych odmian. Ma wyrazisty, nieco ostry smak i intensywny aromat. Zawiera dużo antyoksydantów, szczególnie polifenoli. Badania wykazały, że skuteczniej łagodzi nocny kaszel u dzieci niż popularne leki OTC.
  • Miód wrzosowy jest galaretowaty, co wyróżnia go pod względem tekstury. Ma piękną bursztynową barwę i intensywny smak. Zawiera dużo białek i enzymów.
  • Miód tymiankowy pochodzi głównie z Grecji i basenu Morza Śródziemnego. Wyrazisty, ziołowy, z charakterystyczną kwaskowatością. Zawiera tymol i karwakrol, które odpowiadają za silne działanie przeciwdrobnoustrojowe.
  • Miód manuka pochodzi z Nowej Zelandii, gdzie pszczoły zbierają nektar z drzewa manuka (Leptospermum scoparium). Zawiera metyloglioxal (MGO), który nadaje mu właściwości antybiotyczne silniejsze niż w przypadku innych miodów. Najdroższa i najlepiej przebadana odmiana pod kątem zastosowań medycznych.
  • Miód wielokwiatowy to mieszanka nektarów z różnych roślin. Skład zależy od regionu i sezonu. Jest tańszy i mniej przewidywalny, ale jako produkt codziennego użytku sprawdza się dobrze.

Miody spadziowe

Powstają nie z nektaru, lecz z wydzielin mszyc i innych owadów żerujących na drzewach. Wyróżnia się ciemną barwą, żywicznym aromatem i wyższą zawartością minerałów niż miody nektarowe. Miody spadziowe w przeciwieństwie do miodów nektarowych nie zawierają pyłku, dlatego krystalizują bardzo powoli lub wcale.

  • Miód spadziowy ze sadzi drzew iglastych (ze świerka, jodły, sosny) ma ciemnobrązową barwę i intensywny, żywiczny smak
  • Miód spadziowy ze spadzi drzew liściastyh (z dębu, lipy, klonu) jest nieco łagodniejszy

Miody spadziowe mają wyższą zawartość składników mineralnych i oligosacharydów prebiotycznych, co sprawia, że wykazują dobre działanie na jelita.

Właściwości i działanie miodu

Działanie przeciwdrobnoustrojowe

To jedna z najlepiej udokumentowanych właściwości miodu. Za działanie antybiotyczne odpowiadają cztery mechanizmy działające równocześnie: wysokie stężenie cukrów (osmotyczne odwodnienie bakterii), niskie pH (ok. 3,5-4,5), nadtlenek wodoru wytwarzany przez oksydazę glukozową oraz substancje fitochemiczne specyficzne dla danej odmiany (tymol, MGO, lizozym, inhibiny).

Badania potwierdzają skuteczność wobec Staphylococcus aureus, E. coli, Helicobacter pylori, Pseudomonas aeruginosa i wielu innych patogenów, w tym szczepów opornych na antybiotyki.

Działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne

Flawonoidy i polifenole zawarte w miodzie neutralizują wolne rodniki i hamują procesy zapalne. Im ciemniejszy miód, tym zazwyczaj więcej polifenoli. Miód gryczany i spadziowy mają pod tym względem przewagę nad akacjowym.

Działanie na rany i skórę

Miód działa antyseptycznie na rany, przyspiesza gojenie i zmniejsza ryzyko zakażenia. Kwasowe środowisko hamuje wzrost bakterii, a nadtlenek wodoru stopniowo się uwalnia i dezynfekuje. Badania kliniczne potwierdzają skuteczność miodu manuka w leczeniu trudno gojących się ran, owrzodzeń i oparzeń. W medycynie stosuje się specjalne opatrunki z miodu manuka.

Działanie na układ oddechowy

Miód łagodzi ból gardła, kaszel i chrypkę. Tworzy warstwę ochronną na śluzówce gardła, która działa kojąco. Badanie opublikowane w BMJ Evidence-Based Medicine wykazało, że miód skuteczniej łagodzi objawy infekcji górnych dróg oddechowych niż popularne leki dostępne bez recepty, w tym dekstrometorfan i difenhydramina.

Działanie prebiotyczne i wpływ na jelita

Miód zawiera oligosacharydy, które działają jak prebiotyk, odżywiając korzystne bakterie jelitowe. Wykazuje też aktywność wobec Helicobacter pylori, bakterii odpowiedzialnej za wrzody żołądka. Szczególnie korzystne pod tym względem są miody spadziowe.

Działanie na serce

Regularne spożywanie miodu może korzystnie wpływać na profil lipidowy. Badania na ludziach wykazały, że miód obniża poziom cholesterolu LDL i trójglicerydów, a podnosi HDL. Związki polifenolowe działają też ochronnie na śródbłonek naczyń. Miód ma niższy indeks glikemiczny niż cukier biały, co przekłada się na mniejszy skok insulinowy po spożyciu.

Jaki rodzaj miodu jest najzdrowszy?

Trudno wskazać jeden Wszystko zależy od tego, czego szuakmy.

Pod kątem działania przeciwdrobnoustrojowego i leczenia ran, miód manuka jest najlepiej przebadany i najskuteczniejszy, ale też najdroższy.

Pod kątem zawartości antyoksydantów, miód gryczany i spadziowy iglasty wypadają najlepiej.

Pod kątem działania na drogi oddechowe, miód lipowy i tymiankowy mają długą tradycję stosowania i dobre badania.

Pod kątem właściwości prebiotycznych, miody spadziowe zawierają więcej oligosacharydów.

Dla większości ludzi szukających dobrego miodu do codziennego użytku, wybór wysokiej jakości miodu wielokwiatowego lub dowolnej odmiany z potwierdzonego źródła będzie lepszą decyzją niż kupowanie drogiego miodu o niejasnym pochodzeniu.

Działanie miodu na organizm i zastosowanie

W medycynie i domowej apteczce

  • Kaszel, ból gardła, przeziębienie: łyżeczka miodu bezpośrednio lub w letnim napoju
  • Infekcje żołądkowo-jelitowe: miód w połączeniu z czosnkiem i imbirem
  • Drobne rany, oparzenia pierwszego stopnia, podrażnienia skóry: miód aplikowany miejscowo
  • Wrzody żołądka: badania wskazują na potencjał szczególnie miodu manuka w łagodzeniu objawów związanych z H. pylori

W kosmetyce

  • Maseczki nawilżające do twarzy, szczególnie dla skóry suchej i mieszanej
  • Maseczki do skóry trądzikowej, ze względu na działanie antybakteryjne
  • Peelingi z cukrem lub kawą
  • Składnik balsamów do ust i kremów regenerujących
  • Kuracje na skórę głowy przy łupieżu

W kuchni

Miód to nie tylko zamiennik cukru. Używa się go do:

  • słodzenia herbat, naparów i koktajli
  • marynat do mięs
  • dressingów i sosów
  • wypieków (nadaje wilgotność i opóźnia czerstwienie)
  • past kanapkowych w połączeniu z masłem orzechowym, tahini lub serem
  • polew do deserów i jogurtów

Zalecenia dotyczące spożycia

Ile miodu dziennie można jeść?

Dla zdrowej osoby dorosłej optymalna ilość to ok. 2-3 łyżeczki dziennie (15-25 g). To wystarczy, żeby korzystać z jego właściwości, nie przesadzając z podażą cukrów prostych.

W czasie infekcji lub przy bólu gardła można tymczasowo zwiększyć dawkę do 3-4 łyżeczek, najlepiej bezpośrednio lub w letnim napoju.

Dzieciom powyżej 1. roku życia podajemy mniej, pół łyżeczki do jednej łyżeczki dziennie.

W jakiej temperaturze miód traci swoje właściwości?

Miód najlepiej dodawać do napojów i potraw, które nie są gorętsze niż 40°C. Powyżej tej temperatury zaczynają się rozkładać enzymy (diastaza, inwertaza) i część substancji aktywnych. W okolicach 60-70°C traci większość biologicznej aktywności. Dlatego nie należy go dodawać do wrzątku, a tym bardziej podgrzewać w mikrofalówce.

Czy miód można podgrzewać? Do gotowania i pieczenia tak, bo i tak chodzi głównie o smak. Ale jako środek leczniczy lub suplement, zdecydowanie w niskiej temperaturze.

Czy można łączyć miód z cytryną?

Tak, to jedno z klasycznych połączeń i nie ma w nim niczego szkodliwego. Cytryna jest kwaśna, ale miód sam w sobie też jest kwaśny (pH 3,5-4,5), więc połączenie jest bezpieczne. Witamina C z cytryny nie ulega natychmiastowemu zniszczeniu w kontakcie z miodem. Warto jedynie pamiętać, żeby nie dodawać obu do wrzątku.

Przechowywanie miodu

Czy miód się psuje?

W idealnych warunkach, czyli bez dostępu światła i tlenu miód psuje się bardzo powoli. Wynika to z niskiej zawartości wody, kwaśnego pH i obecności nadtlenku wodoru, które razem tworzą środowisko wyjątkowo nieprzyjazne dla mikroorganizmów.

W praktyce miód traci jakość, gdy:

  • przedostanie się do niego wilgoć (może dojść do fermentacji)
  • jest przechowywany w słońcu lub wysokiej temperaturze (traci enzymy i aromat)
  • jest przechowywany w otwartym naczyniu (wchłania wilgoć z powietrza)

Czy miód trzyma się w lodówce?

Nie ma takiej potrzeby, a lodówka przyspiesza krystalizację. Wystarczy suche, ciemne miejsce w temperaturze pokojowej i szczelnie zamknięty słoik.

Krystalizacja miodu

Krystalizacja to naturalny proces, który nie oznacza, że miód jest zepsuty ani że jest fałszywy. Większość prawdziwych miodów krystalizuje w ciągu kilku tygodni do kilku miesięcy. Jedynym wyjątkiem jest miód akacjowy, który ze względu na bardzo wysoką zawartość fruktozy krystalizuje wyjątkowo wolno.

Jeśli kupujesz miód, który po roku wciąż jest idealnie płynny i klarowny, to raczej zły znak. Może być podgrzany lub rozcieńczony.

Jak sprawdzić, czy miód jest prawdziwy?

Miód to jeden z najczęściej podrabianyc produktów spożywczych, rynek miodu jest niestety pełen produktów podrabianych lub rozcieńczanych syropem cukrowym, glukozowym lub fruktozowym. Kilka prostych wskazówek:

Krystalizacja: prawdziwy miód krystalizuje. Jeśli po kilku miesiącach wciąż jest płynny jak woda, może być podgrzany lub zafałszowany (wyjątek: miód akacjowy i kilka innych odmian wysokofruktozowych).

Konsystencja: miód spływający z łyżki powinien tworzyć wyraźne warstwy, tzw. sznurek. Zbyt rzadki lub zbyt wodnisty miód jest podejrzany.

Smak i aromat: dobry miód ma wyraźny, charakterystyczny smak. Miód bez smaku lub z jednorodną mdłą słodyczą może być produktem przemysłowym.

Etykieta: sprawdzaj kraj i region pochodzenia, imię i nazwisko pszczelarza lub nazwę pasieki. Miody bez tych informacji są anonimowe i trudno ocenić ich jakość.

Test wodny: nie jest w pełni wiarygodny, ale można go użyć jako orientacyjny. Łyżeczka prawdziwego miodu opuszczona do zimnej wody powinna opaść na dno jako zwarta bryłka, a nie od razu się rozchodzić.

Najpewniejsze źródło to zakup bezpośrednio od pszczelarza lub w sklepie z weryfikowanym, transparentnym łańcuchem dostaw.

Przeciwwskazania do spożywania miodu

Kto nie powinien jeść miodu lub powinien zachować ostrożność?

Dzieci poniżej 1. roku życia. Miód może zawierać przetrwalniki Clostridium botulinum, które u niemowląt mogą wywołać botulizm. To bezwzględne przeciwwskazanie.

Osoby z cukrzycą. Miód zawiera cukry proste, które szybko podnoszą poziom glukozy we krwi. Indeks glikemiczny miodu jest niższy niż cukru białego, ale wciąż wysoki. Spożycie wymaga konsultacji z lekarzem i uwzględnienia w bilansie węglowodanów.

Osoby z alergią na produkty pszczele lub pyłki. Miód zawiera pyłki roślinne i może wywołać reakcję alergiczną u osób uczulonych.

Osoby z nietolerancją fruktozy. Wysoka zawartość fruktozy może powodować dolegliwości trawienne.

Osoby z otyłością. Miód jest kaloryczny i nie powinien być traktowany jako produkt dietetyczny.

Czy miód psuje zęby?

Tak, może. Miód jest kwaśny i zawiera cukry proste, które są pożywką dla bakterii próchnicotwórczych. Nie jest bardziej szkodliwy niż inne słodycze, ale regularnie spożywany, szczególnie bez późniejszego szczotkowania zębów lub płukania jamy ustnej wodą, może przyczyniać się do próchnicy.

Czy miód może być szkodliwy?

W normalnych ilościach i dla zdrowych dorosłych, nie. Potencjalne problemy pojawiają się przy nadmiernym spożyciu (efekt kalorii i cukrów prostych), złej jakości miodzie (zafałszowanie, nieprawidłowe przechowywanie, fermentacja) lub w grupach ryzyka wymienionych powyżej.

Warto też wspomnieć o tzw. miodzie szalonym, czyli miodzie z obszarów, gdzie rosną azalie i różaneczniki. Nektar tych roślin zawiera grajanotoksyny, które mogą wywołać zatrucie. To rzadkie zjawisko, ale odnotowane szczególnie w regionie Morza Czarnego.

Czy miód jest zdrowy? Podsumowanie właściwości

Miód właściwości zawdzięcza unikalnemu połączeniu enzymów, kwasów organicznych, nadtlenku wodoru i setek związków fitochemicznych. Działa przeciwbakteryjnie, łagodzi kaszel i ból gardła, wspomaga gojenie ran, zawiera antyoksydanty, wykazuje właściwości prebiotyczne i może korzystnie wpływać na serce i układ krążenia.

Jednocześnie to produkt kaloryczny, bogaty w cukry proste. Nie zastąpi zdrowej diety i nie jest lekiem. Ale jako stały element codziennego żywienia, spożywany w rozsądnych ilościach i dobrej jakości, ma realne uzasadnienie zdrowotne potwierdzone badaniami.

Często zadawane pytania:

  • Na co pomaga miód? Przede wszystkim na infekcje górnych dróg oddechowych (kaszel, ból gardła, chrypka), drobne rany i podrażnienia skóry, dolegliwości żołądkowe i jelitowe. Działa też ogólnie wzmacniająco na odporność i ma potwierdzone działanie antyoksydacyjne.
  • Czy miód jest zdrowy dla dzieci? Tak, ale wyłącznie dla dzieci powyżej 1. roku życia. Niemowlętom poniżej 12. miesiąca życia miodu nie podajemy ze względu na ryzyko botulizmu.
  • Czy miód można jeść w ciąży? W umiarkowanych ilościach tak. Miód nie jest produktem zakazanym w ciąży. Warto jednak wybierać pewne źródła i nie przesadzać z ilością, ze względu na zawartość cukrów prostych.
  • Czy miód jest zdrowy na serce? Badania wskazują na korzystny wpływ na profil lipidowy: obniżenie LDL i trójglicerydów, podwyższenie HDL. Polifenole działają ochronnie na naczynia krwionośne. Nie jest jednak lekiem na choroby serca i nie zastępuje terapii farmakologicznej.
  • Czy miód wspomaga odchudzanie? Nie bezpośrednio. Miód ma mniej kalorii niż cukier i niższy indeks glikemiczny, więc jako zamiennik cukru może lekko zmniejszyć kaloryczność diety. Ale sam w sobie nie jest produktem odchudzającym.
  • Czy miód jest dobry na jelita? Tak. Zawiera oligosacharydy działające prebiotycznie, czyli odżywiające korzystne bakterie jelitowe. Wykazuje też aktywność wobec H. pylori. Miody spadziowe mają w tym kontekście nieznaczną przewagę nad nektarowymi.
  • Czy miód leczy rany? Tak, ma udokumentowane właściwości wspomagające gojenie. Działa antyseptycznie, obniża pH rany, uwalnia nadtlenek wodoru i tworzy wilgotne środowisko sprzyjające regeneracji tkanek. Miód manuka stosowany jest nawet w klinicznych opatrunkach medycznych.
  • Czy miód podnosi ciśnienie krwi? Miód raczej nie podnosi, a badania sugerują, że polifenole mogą wręcz działać korzystnie na ciśnienie. Jednak ze względu na zawartość cukrów prostych, osoby z nadciśnieniem i towarzyszącymi zaburzeniami metabolicznymi powinny spożywać go z umiarem i konsultować dawkę z lekarzem.
  • Czy miód się psuje? W prawidłowych warunkach praktycznie nie. Fermentacja może nastąpić przy zbyt wysokiej wilgotności lub gdy miód był podgrzany przed sprzedażą. Jeśli miód zaczyna pachnieć drożdżami lub alkoholem, zaczął fermentować i nie nadaje się do spożycia.
  • Ile miodu dziennie można spożywać? Dla zdrowej osoby dorosłej ok. 2-3 łyżeczki (15-25 g) to bezpieczna dzienna ilość. Więcej oznacza zbyt duże spożycie cukrów prostych.

Często zadawane pytania:

  • Na co pomaga miód? Przede wszystkim na infekcje górnych dróg oddechowych (kaszel, ból gardła, chrypka), drobne rany i podrażnienia skóry, dolegliwości żołądkowe i jelitowe. Działa też ogólnie wzmacniająco na odporność i ma potwierdzone działanie antyoksydacyjne.
  • Czy miód jest zdrowy dla dzieci? Tak, ale wyłącznie dla dzieci powyżej 1. roku życia. Niemowlętom poniżej 12. miesiąca życia miodu nie podajemy ze względu na ryzyko botulizmu.
  • Czy miód można jeść w ciąży? W umiarkowanych ilościach tak. Miód nie jest produktem zakazanym w ciąży. Warto jednak wybierać pewne źródła i nie przesadzać z ilością, ze względu na zawartość cukrów prostych.
  • Czy miód jest zdrowy na serce? Badania wskazują na korzystny wpływ na profil lipidowy: obniżenie LDL i trójglicerydów, podwyższenie HDL. Polifenole działają ochronnie na naczynia krwionośne. Nie jest jednak lekiem na choroby serca i nie zastępuje terapii farmakologicznej.
  • Czy miód wspomaga odchudzanie? Nie bezpośrednio. Miód ma mniej kalorii niż cukier i niższy indeks glikemiczny, więc jako zamiennik cukru może lekko zmniejszyć kaloryczność diety. Ale sam w sobie nie jest produktem odchudzającym.
  • Czy miód jest dobry na jelita? Tak. Zawiera oligosacharydy działające prebiotycznie, czyli odżywiające korzystne bakterie jelitowe. Wykazuje też aktywność wobec H. pylori. Miody spadziowe mają w tym kontekście nieznaczną przewagę nad nektarowymi.
  • Czy miód leczy rany? Tak, ma udokumentowane właściwości wspomagające gojenie. Działa antyseptycznie, obniża pH rany, uwalnia nadtlenek wodoru i tworzy wilgotne środowisko sprzyjające regeneracji tkanek. Miód manuka stosowany jest nawet w klinicznych opatrunkach medycznych.
  • Czy miód podnosi ciśnienie krwi? Miód raczej nie podnosi, a badania sugerują, że polifenole mogą wręcz działać korzystnie na ciśnienie. Jednak ze względu na zawartość cukrów prostych, osoby z nadciśnieniem i towarzyszącymi zaburzeniami metabolicznymi powinny spożywać go z umiarem i konsultować dawkę z lekarzem.
  • Czy miód się psuje? W prawidłowych warunkach praktycznie nie. Fermentacja może nastąpić przy zbyt wysokiej wilgotności lub gdy miód był podgrzany przed sprzedażą. Jeśli miód zaczyna pachnieć drożdżami lub alkoholem, zaczął fermentować i nie nadaje się do spożycia.
  • Ile miodu dziennie można spożywać? Dla zdrowej osoby dorosłej ok. 2-3 łyżeczki (15-25 g) to bezpieczna dzienna ilość. Więcej oznacza zbyt duże spożycie cukrów prostych.

odkryj miody z Grecji!

Przewijanie do góry